De Geschiedenis van de West-Staten : Prehistorie tot 1913
Inleiding
Deze tekst is een selectie van uit de Geschiedenis van Pangeo, zoals deze is geschreven en gepubliceerd door een van de deelnemers aan het interactieproject. De volledige tekst is te vinden op de Pangeo-website. De onregelmatigheden in deze tekst komt dus doordat ik in de tekst heb geknipt, omdat het anders te omvangrijk zou worden en teveel over zaken zou gaan die niets van doen hebben met de West-Staten. De West-Staten maakten oorspronkelijk deel uit van NiKublia. Daarover is een aparte geschiedenis geschreven die in een andere sectie gepubliceerd zal worden.
In het tropische noorden, overwegend bewoond door Eluiponkin-stammen, duikt in de 3e eeuw v. GJ het 'Boek van Tilias' op. Hierin wordt de wereld voorgesteld als geboren uit de strijd tussen goed en kwaad en worden leefregels voorgeschreven. Rond 200 v. GJ ontstaat het oerwoudkeizerrijk Onkas aan de monding van de Sahude. Dit groeit onder de 3e en 4e dynastie uit tot een groot rijk dat zelfs Atalántejja naar de kroon steekt.
650
Vanaf de derde eeuw raakt het Atalàntejjaanse rijk in verval. De druk van Onkas neemt toe. De Tilias-prediking bedreigt het veelgodendom.
In Kirkir besluit begin 6e eeuw Basilis V 'De Gevangene' de Kabouters in Oniara uit te roeien. Die vluchten naar Kubliaanse Tiliaskloosters en er breekt een tijd van instabiliteit aan die uitloopt op de Honderdjarige Oorlog (540-650). Dit is een strijd tussen verschillende Kirkrese deelstaten, maar ook de Atalàntejjanen bemoeien zich er mee als de vijandelijkheden hun grens te dicht naderen, bij voorbeeld als Varjas en Urkinoas gebrandschat worden.
In de 4e eeuw raakt ook het keizerrijk Onkas aan lager wal. Er is toenemende strijd tussen de traditionele natuurgodsdiensten en de Tilias-predikers. De invloed van de keizers wordt uitgehold door niet-keizerlijke (kerkelijke) rechtbanken. In 353 vindt een hongeropstand plaats. In 382 wordt de hoofdstad Nepidon geplunderd. Het rijk valt uiteen en is nu overgeleverd aan de sterkste legeraanvoerders. In de 5e en 6e eeuw zijn er oorlogen tussen de nieuwe koninkrijken Melakir en Unlakir, resp. ten westen en ten oosten van de Sahude. In 611 verenigen ze zich tot Lakir. Ten zuiden van deze rijke staat vormen de Eluiponkinstammen op het centrale plateau nieuwe stadstaten, zoals Tikudarn, Eme en Poldun.
1014
Hoewel het zijn grootste bloei al lang achter de rug heeft, beheerst het Keizerrijk Atalàntejja nog steeds een groot deel van het continent. Het rijk omvat de noord- en westzijde van de Mediterrane en delen van de Elementenlanden; de Marianen en de Kublianen zijn schatplichtig.
Kirkir beleeft in de 7e tot 12e eeuw herhaaldelijk interne oorlogen over de hegemonie, verergerd door Atalàntejjaanse interventies, Ürzürische rovers, Clephtaanse vlootaanvallen, en Tilias-zendelingen uit Kublia. [...] Ook Lakir wordt geteisterd door Ürzürische invallers. In 744 plunderen ze de hoofdstad Mainun. Tegelijk groeien de spanningen tussen de Tilias-aanhangers onderling over de juiste interpretatie van het Boek en de Leefregel, en met de monarchisten van Lakir over de hegemonie in het rijk.
De onrust leidt in het noordoosten tot de volksverhuizingen van de Nam, die doorgaan tot ongeveer 800, ten koste van de Vella.
1168
In Kublia was de periode tussen 1045 en 1363 een onrustige tijd waarin vijf burgeroorlogen in en rond Lakir gevoerd zijn tussen 'Boog' (de monarchisten) en 'Boek' (de kerkelijken) over de autonome legers en rechterlijke macht van de kerk. De profeet Luia (1107-1159) van het eiland Porki preekt tegen oorlog en voor een innerlijke moraliteit die niet gegarandeerd kan worden door de wereldlijke macht. Hij voorzegt daarom een kerkelijk in plaats van koninklijk bestuur. Na zijn dood begint op Porki een geslaagde kerkelijke revolutie (1168, het begin van de Kubliaanse jaartelling). De machthebbers komen in het vervolg uit de kerkelijke hiërarchie, die elke zeven jaar een Landvoogd kiest. Het Boek van Tilias geldt nu als het wetboek voor de Kublianen.
1400
Na nieuwe religieuze revoluties sluiten Eme (1197) en Poldun (1242) zich aan bij het theocratische Kublia. Binnen wereldlijk gebleven landen verklaren kloosters zich tot onafhankelij-ke enclaves. De wapenstilstand van Mainun (1278) betekent een (tijdelijke) erkenning van de status quo. In 1301 legt het Concilie van Eme in Kublia de basis voor een homogene Tilias-dogmatiek. Na een kerkelijke revolutie in Indri (1356) volgt de laatste burgeroorlog tussen de wereldlijke heersers en de kerkelijken. Dit is tevens de eerste strijd waarin buskruit gebruikt wordt. Met de vrede van Lakir (1363) moet de vorst van Lakir buigen voor de kerk.
1492
In Kublia is de laatste eeuw van Lakir's monarchie een periode waarin de cultuur en weten-schap bloeien, maar waarin tegelijk sociale ongelijkheid heerst onder de monarchie. Op vervolgingen door koning Zenorte volgt een opstand in naam van Luia. De monarchie wordt nu definitief vervangen door een theocratie met kerkelijke landvoogden (1464).
Na de omwenteling in Lakir trekken Tilias-zendelingen de bergen van Ürzürië binnen om de volken daar de zegeningen van hun geloof en sociale praktijken te brengen. De Ürzüriërs zijn daar niet zo van gediend en velen trekken zuidwaarts naar het Hevanitisch imperium, waar ze ijverig bijdragen aan de val van dit imperium. In 1478 moet Hevan Irzirië opgeven aan de Ürzüriërs. De achterblijvers in Noord-Ürzürië worden tot Tilias bekeerd. Er ontstaat een mengvolk van Eluiponkin uit Kublia en Ürzüriërs, de Mezteken, die de denkbeelden van Tilias en offerandes in de vulkanen combineren en die alleen de 'e' als klinker uitspreken. Noord-Ürzürië wordt uiteindelijk opgedeeld tussen Lakir, Kriste, Teheziël en Oblizn (Verdrag van Oblizn, 1495).
1568
De inval van de Zeevolken in 1492 luidde een periode van rampen en ellende in. Het hele oosten van het continent wordt geteisterd door epidemieën van vreemde ziekten die door de indringers meegenomen waren. Dit leidt ook tot een geestelijke crisis. Verstoring van de zeehandel leidt op heel Caire tot economische problemen.
De 'Zeevolken' vormen betrekkelijk kleine groepen, maar door hun superieure techniek (ijzeren wapens en snelle, wendbare schepen) kunnen ze in snel tempo grote delen van de Hevanitische gebieden, Zjiriwocky en Nam bezetten.
Alleen in Kublia en de Elementenlanden blijven de gevolgen van al deze rampen beperkt. Kublia wordt een toevluchtsoord voor alle ontheemden en de wetenschap bloeit.
1769
In 1709-1711 wordt de landen-bond Ni (Nieuw) Kublia opgericht waarin bijna alle 57 kerkelijke landen samengaan en die gedomineerd wordt door Lakir. Later worden alle niet-kerkelijke enclaves tot een aaneen-gesloten kerkelijk bondsland en wordt Kristea in de Nikubliaanse bond opgenomen. Noord-Ürzürië maakt er formeel ook deel van uit, maar dat stuit op bezwaren van de kant van Atalántejja, dat aanspraken maakt op heel Ürzürië.
De wrijvingen tussen Atalán-tejja en NiKublia leiden weer tot een nieuwe oorlog, de Teheziëlse Secessieoorlog (1758-1769). Met hulp van Kirkir en Atalántejja maakt Teheziël zich los van NiKublia en vestigt een wereldlijk regime. De vorstendommen Teheziël, Moin, Perplus en het vanouds onafhankelijke bisdom Oblizn (de Booglanden) worden autonoom.
1899
In NiKublia leidt de onvrede over de oorlogen en over de rijkdommen van de kerk in 1767 tot een volksoproer waarbij de kathedraal van Mainun geplunderd wordt. Dan volgen er politieke en religieuze hervormingen. Na 14 eeuwen wordt voor het eerst het Boek van Tilias in de landstalen vertaald. Landvoogd Loiner Paliari predikt in de 'Rede van de Vrede' (1775) Luia's Vrede, zweert de groot-schalige en vaak gewelddadige bekeringen af en begint met een herverdeling van de kerke-lijke bezittingen aan het volk. Uitbreiding van de Bond zou voortaan met vreedzame middelen moeten geschieden.
In de loop van de 18e eeuw komt de Industriële Revolutie op gang. Het eerst rond 1730 in NiKublia, waar de wetenschap altijd al een belangrijke rol gespeeld heeft in de samenleving.
Rond het midden van de 19e eeuw vinden in verschillende landen revoluties plaats. Het begint in Ürzürië. In 1839 steekt een groepje zürgürgq-ruiters in Ul-Nürqüldü-qürzür-gürgqürq de schouw-burg met de Atalántejjaanse gouverneur in brand en begint de onafhan-kelijkheidsstrijd tegen Atalàntejja en NiKublia. Hun stam-hoofd laat zich uitroepen tot koning Bükspüüg I. In 1847 veroveren ze grote delen van Lakir en Kriste, wat internationaal indruk maakt en overal vrijheidsstrijders inspireert. In 1851 erkent NiKublia de huidige grenzen en in 1862 trekt Atalántejja zich terug uit Ürzürië en Irzirië.
1905
De grootste klap valt in 1901 in NiKublia. Kublia is als gevolg van de ontwikkeling van de wetenschap en de Tilias-religie met haar nadruk op sociale rechtvaardigheid een welvarend en in het algemeen vreedzaam land geweest. Aan een afdoende defensie wordt echter niet gedacht.
In 1901 komt als een donderslag bij heldere hemel het einde. Een betrekkelijk kleine groep Chriesel-Berren, die na het revolutiejaar 1848 Zjiriwocky ontvlucht was en op het eiland Porki en in de Bintische Woestijn terechtgekomen was, verovert in enkele maanden het grootste deel van het land en de hoofdstad Mainun. Ze noemen zich de 'Herphormatooren' en beroepen zich op hun heilige boek, het 'Autistament'. Hun leider Hajoet-al-Heurd proclameert de 'Staatkundig Herphormatorische Unie'. Het Autistament wordt het wetboek in de SHU. Religieus fanatisme maakt de dienst uit en de angst regeert.
Achter de schitterende façade bleek het grote en rijke NiKublia totaal verkalkt te zijn. Een overval door een kleine bende godsdienstwaanzinnigen bleek voldoende om het kaartenhuis te doen instorten. De restanten verzamelen zich in Unlakir, waar ze de staat Tiliaso stichten.
Al snel verwatert in de Unie de religieuze ijver en men omarmt zelfs het Gappitalisme. Malafidiërs investeren in de bouw van een hemelhoge toren in Bibel (het oude Mainun). De Herphormatoren geloven dat na voltooiing van deze toren de Phop uit de hemel zal afdalen.
De echte scherpslijpers (met name de Pharken op Porki) verwerpen deze tendenzen, worden tot ketters bestempeld en stichten vervolgens het 'Heil Land Transphormaatië'. De Unie noemt zich nu 'Unie phan Städen däs Autischmus' (U.S.A.). De Secreet Hajoet-al-Heurd, die het ook niet zo eens was met de gang van zaken, wordt verjaagd door zijn zoon Käppet-al-Heurd, die het nog minder nauw neemt met de Autistische orthodoxie en zijn land bovendien in snel tempo militariseert, met hartelijke steun van Zjiriwocky.
De 'Booglanden' (Oblízn, Teheziël, Moin en Perplus) zijn vier piepkleine landjes in het grensgebied tussen Tiliaso en Ürzürië, die van belang zijn vanwege hun bodemschatten. Het waren autonome leden van de statenbond NiKublia. Na de revolutie daar worden ze geannexeerd door Tiliaso. Een jaar later neemt Ürzürië ze formeel in bezit, met de zegen van Zjiriwocky, dat in ruil daarvoor de vrije hand krijgt (en gewapenderhand neemt) in de Tiliasaarse provincie Kristea. Het stuurt troepen die de Ürzürische aanspraken kracht bij kunnen zetten. Maar ook Kirkir, dat zich na de Teheziëlse Secessie-oorlog garant gesteld heeft voor de onafhankelijkheid van de Booglanden, bemoeit zich er mee. Tenslotte werpt Shan Chasar een troef in het spel: na onderhandelingen over een alliantie zouden de vier landen besloten hebben toe te treden tot de Generaliteit Shan Chasar. Dan heeft de bevolking echter genoeg van alle machinaties en breken er ernstige rellen uit in alle hoofdsteden. Nu stuurt ook Shan Chasar troepen en de situatie dreigt te escaleren tot een grote oorlog.
Zelfs in het onbeweeglijk lijkende DUVEL is er geduvel. [...] In 1898 sluit 'Dark Vather' een vriendschapsverdrag met Nag'Ma Hyi: het 'Zwarte Blok', waar in 1904 Transphormaatië zich bij aansluit.
In 1900 komen de Dworkins echt in opstand. Ze strijden voor een 'Vrij Grijswandir' in Schaduwland, gesteund door Zjiriwocky. Tegelijk begint in Nag'Ma Hyi het gedonder met de Ma'Jongg-rebellen, de nomaden in het binnenland. Begin 1903 zijn ze beide verslagen en verjaagd naar Sandback in het westen van de SHU.
1913
Het begint in 1905 nog hoopvol. Het Akkoord van Dinaste haalt de angel uit de gevaarlijke Booglandencrisis. Alle betrokken staten komen overeen dat een Neutrale Vredesmacht van Malafidiërs en Cartanen daar de orde zal herstellen en verkiezingen zal organiseren. Na een klein jaar lukt dat, afgezien van een klein gebied dat door de krijgsheer Üfübüstsj bezet gehouden wordt. Maar de vredestichters hebben zo hun eigen agenda. De Malafidi-sche avontu-rier en lariman (=Malafide zakenman) Giorgio Soros wordt burgemeester van Oblizn, schopt het al snel tot Booggodfather en is na twee jaar premier van de Booggeneraliteit. Hij voert de Mafia-economie in waardoor het gebied tot rijkdom komt. De Cartaanse baron Hándelang sticht in Boogland Teheziël de Blauwbergse Meritocratie, die net zo snel tot bloei komt.
Dat komt de USA, die héél graag vaste voet aan de Mediterrane wil hebben, goed uit. Ze installeert er een marionet, die vervolgens wordt vermoord, en annexeert het land, dat in het vervolg als Lainen door het leven gaat.
In Ürzürië blijkt de rust onder de Zjiriwockse knoet van korte duur te zijn. De Berse generaal in Transphormatische dienst Bärrenhart von Leipzeug-Bietepheld, getrouwd met Jüül, een dochter van Bükspüüg, bindt met zijn Lijfstandaard ScherpSchutterbrigade weer de strijd aan met de Zjiriwocken en met Shan Chasar, dat intussen Irzirië weer bezet heeft, en na ruim een jaar heeft hij heel Ürzürië in handen en is hij de nieuwe Vührür.
In de binnenlanden van het Her-steld Koninkrijk der Nam leiden de aanwezigheid van honderdduizenden Kubliaanse en Ürzürische vluchtelingen en de groeiende onvrede onder de Nam tot de rebellenbeweging ONKAS, genoemd naar het keizerrijk dat in het begin van het eerste millennium het tropische noorden van PanGeo omvatte. De beweging verzet zich tegen de indringers uit het zuiden of van overzee die bijna dit hele gebied nu overheersen. In 1908 manifesteert zij zich met commando-acties in verschil-lende landen, die onder andere resulteren in de bevrijding van Würgschüür uit Leipzeug (in Transphormatië) en de tijdelijke bezetting van de stad Werda, die vervolgens door het USA'se leger in puin geschoten wordt.
Ook in de USA heeft ONKAS uiteindelijk groot succes. Zowel in de USA als in Transphormatië was al enige tijd sprake van een machtsstrijd (binnen de Herphormatorische elites) tussen de Berren en de autochtone Eluiponkin. In Transphormatië groeit een beweging die naar hereniging van beide landen streeft, maar de USA moet daar niets van weten en is voornamelijk geïnteresseerd in militaire avonturen met de Entente en in wapenhandel.
In 1911 zien ONKAS-saboteurs kans de Toren van Bibel te ondermijnen, en dit is voor de Eluiponkin in de USA het sein om eindelijk in opstand te komen. Het jaar daarop neemt de ONKAS-gezinde Eluiponkin Zebin Al-Goor het "Witte Häus" in en vormt de Ber Georg Baldwein Büches in Lainen een tegenregering. In het zuiden van het land bemoeit Tómóbec zich er ook nog mee. Sindsdien is het land gesloten en er zijn aanwijzingen dat er op veel plaatsen zwaar gevochten wordt. Het lijkt er op dat de Berren het zuiden van het land beheersen en de Eluiponkin het noorden. De afloop blijft echter vooralsnog onzeker.
Giorgio Soros profiteert van de wanorde in de USA en de zwakte van Tiliaso door zijn territorium uit te breiden met de USA'se stad Reinhäcken, daarbij en passant de provincie Lior van Tiliaso afsnijdend, en de westoever van het Meer van Purine in bezit te nemen. Onder de dreiging van Tómóbec, dat een brede strook van de USA bezet heeft en oprukt naar het noorden, sluit de bevolking van Lior zich aan bij de Meritocratie van Iarciste, in navolging van de Blauwbergse Meritocratie gesticht door de Moiner Ul Farac. Ook in het westen van Tiliaso trekken plunderende benden rond en komt de bevolking in opstand tegen de zwakke regering.
Zjiriwocky gaat steeds inniger samenwerken met de USA, zolang die nog bestaat. De USA krijgt de beschikking over een vliegbasis in Zjiriwocky bij de grens met Ujpal, ook met het oog op de oliewinning daar. Zjiriwocky op zijn beurt krijgt het gebruiksrecht op een vlootbasis in Lainen.
Dit is heel grofweg de geschiedenis van de West-Staten en NiKublia tot 1913, inclusief nog wat andere zaken. Voor het vervolg van de West-Staten/Transphormatië/West-NiKublia lees de Geruchten uit Transphormatië in de sectie Interactie. Voor wie wil weten wat er in de rest van NiKublia daarna gebeurde verwijs ik na de Pangeo-Website (link aan het begin van deze pagina of de main-page)
